Yol ve Silsile

Şâbâniyye

Halvetiyye, Anadolu'da en çok kol veren tarîkatlerden biridir. Şeyh Şa'bân-ı Velî (ö. 1568) Kastamonu'da yetişti ve kendisine nisbetle Şâbâniyye kolu teşekkül etti. Şâbâniyye, Kastamonu merkezli olmakla birlikte Karadeniz havzası boyunca yayıldı; Giresun ve Şebinkarahisar çevresindeki dergâhlar bu yayılmanın son halkalarındandır.

Kasım Baba'nın yolu buradan gelir.

Yakın silsile

Kasım Baba'nın kendi anlatımına göre silsilesi, belgede Aziz Hüseyin el-Keşâbî adıyla kayıtlı zatın tarîkiyle ve onun halifesi Haydar Baba'dan gelir. Son halka belgede Eş-Şeyh Kasım Babayevî el-Halvetî şeklinde yazılmıştır.

Halvetî-Şâbânî dervişliği, Haydar Baba'nın Giresun'daki dergâhında başladı. Yedi-sekiz yaşlarında, küçük bir çocukken Haydar Baba'nın zikir ve sohbetlerine katıldığını anlatırdı. Dolayısıyla ilk irfan pınarı Halvetî-Şâbânî pınarıdır; Nakşî ve Kâdirî dersleri sonradan gelmiştir. Şâbânî icâzetini, kaynaklarda Mehmet Emin Güvener Efendi adıyla da anılan Mehmed Emin Şebinkarahisarî el-Halvetî'den aldı.

Yolundaki rabıta usulünü Aziz Hüseyin Efendi'nin vaz'ettiğini, kendisine bu usulün Haydar Baba vasıtasıyla intikal ettiğini söylerdi. Rabıtayı, kendini Allah'ın sevdiği bir kula benzetmeye çalışmak olarak tanımlar; "ona buna benzeme" arayışını ise yolun dışında sayardı.

Diğer icâzetler

Birden fazla yoldan icâzet almış olmasını, tarîkatler arasında bir tercih yarışı olarak değil, aynı hakikate açılan kapıların çokluğu olarak anlatırdı.

Üveysîlik

Kasım Baba, soyundan geldiği Seyyid Mahmud Çağırgân-ı Velî Hazretlerinin Boyluca'daki türbesinde yedi yıl hizmet etti. Bu hizmet devresinin aynı zamanda bir irşad süreci olması sebebiyle, kendisi için Üveysî meşrepli nitelemesi kullanılır: yani manevî terbiyesinin bir yönü, hayattaki bir mürşidin elinden değil, geçmiş bir velînin ruhaniyetinden gelmiştir.

Zikir dersleri

Kasım Baba, dervişe verilen derslerin sırasını şöyle anlatırdı: önce kelime-i tevhîd; kalpteki vesveseyi çıkaran, esmânın hâssı budur. Sonra, mürşidin gördüğü hâllere göre ders değişir ve lafza-i celâle geçilir. Onu sırasıyla Hû, Hak, Hayy, Kayyûm ve Kahhâr takip eder - yedi esmâ.

Her esmâda kalbin o ismi hazmetmesi beklenir; ustanın işi de bunu görmektir. "Bu esmâları tam yaşamak lazım" derdi; zaman ister.

Şeyhliğin üç şekli

Kendisine yakıştırılan unvanlar konusunda titizdi. Şeyhliğin üç şeklinden söz ederdi: yaşı ilerlemiş insanlara da "şeyh" denir; hadis hâfızı âlimlere de "ilmen şeyh" denir; asıl olan ise ümmet-i Muhammed'i irşad edebilen kişidir. Kendisi için hangi adın kullanılacağını hayatının anlatılmasından sonra verilecek bir hükme bırakır, o hükmü de peşinen kabul ederdi.